Eser en çok “Herr Mannelig” ismiyle bilinse de 1877 tarihli Södermanlands Fornminnesförening (Södermanland Eski Eserler Derneği) basılı yayımında, “Bergatrollets Frieri” (Dağ Trolünün Evlilik Teklifi) olarak geçer.
Balad, Orta Çağ’ın sonlarında Avrupa’da yaygınlaşan kısa anlatısal bir halk şarkısıdır.
Erken İskandinav folklorunda trol, bazen sihirli güçlere sahip olan devasa ve canavara benzer bir varlıktır. İnsana düşman olan troller, kalelerde yaşar ve karanlık çöktükten sonra çevredeki bölgelere musallat olurlardı.
Baladın Hikayesi:
Sabahın erken saatlerinde bir dişi dağ trolü, kahramanımız Herr Mannelig’e evlenme teklifi eder. Sonra ona çeyiz olarak vereceği hediyeleri birkaç dize boyunca anlatır.
Hediyeleri saymayı bitirdiğinde Herr Mannelig cevap verir. Trole, eğer bir Hıristiyan kadın olsaydı kabul edeceğini ancak şeytan soyundan ve necken tohumundan olduğundan onu kabul etmeyeceğini söyler. Bunun üzerine dağ trolü üzülüp çığlık atarak kaçar, bu adamla evlenseydi acılarından kurtulacağını söyler.
Necken: İskandinav mitolojisinde yer alan suyla ilişkilendirilen şekil değiştirebilen doğaüstü bir yaratıktır.
Balad kısadır, yedi kıtadan oluşur ancak nakaratı uzundur.
Baladın ikinci bir varyantı, Södermanland Fornminnesförening’in balad koleksiyonunun daha sonraki bir cildinde,
Skogsjungfrun Frieri (Orman kızının teklifi) başlığı altında yer alır. Bu versiyon daha uzundur. On iki kıtadan oluşur. Bu versiyonda belirgin bazı farklılıklar vardır: Kadın karakter bir dağ trolü (bergatroll) yerine bir orman kızı (skogsjungfrun) olarak görünür. Herr Mannelig, orman kızına onunla evlenmeyeceğini çünkü onun bir “putperest/pagan” olduğunu söyler.
Başka benzer temaya sahip İsveç Baladları da bu baladın varyantları olarak görünür: Sör Magnus isimli bir adamla, bir tür doğaüstü dişi yaratık (bir tür deniz kızı ya da deniz trolü) karşılaşır. Kadın ona evlenme teklifi edip birçok hediye vaat eder. Adam, kadın eğer bir Hıristiyan olsaydı kabul edeceğini söyleyerek reddeder.
Herr Mannelig gibi baladlarla ilişkilendirilen İsveç Prensi ‘Deli Dük’ Magnus Vasa’dan (1542 - 1595) bahsedelim. Kaynaklara göre ağır bir akıl hastalığından muzdariptir. Magnus’un periler gibi çeşitli mitolojik varlıklara olan ilgisinden birçok balad ve öykü yazıldığı söylenir.
Bu hikayelerden birinde Deli Dük’ün kale duvarı hendeğinde deniz kızı gördüğü ve pencereden kendini bırakıp neredeyse boğulduğu anlatılır. Tarihsel olarak hikayenin gerçekliğine dair kanıt yoktur.
Geijer ve Afzelius, iddia edilen deniz kızı olayının Hertig Magnus och Hafsfrun (Duke Magnus and the Mermaid) baladına girdiğinden bahsederler.
Baladın arkasında yatan hikayeleri okuduğumda aklıma başka bir eser geldi. Friedrich de la Motte Foqué’nin Undine isimli romantik peri masalı. Kahramanları Undine isimli su perisi ve Şövalye Huldbrand’dır. Şaşırtıcı olmayacak şekilde hikayeleri trajediyle biter. Undine, Melusine isimli başka bir trajik doğaüstü varlıkla bağlantılı gibi durur. Undine ayrıca Andersen’in küçük deniz kızı masalına da ilham olduğu söylenebilir.
Birçok efsane ve eski inançta insan ile doğaüstü varlık çatışması, karşılaşmasıyla oluşan korku ve yabancılık, dışlanma hisleri bu hikayelerin içsel taraflarından belki de biridir. Herr Mannelig ya da daha doğru bir kullanımla Bergatrollet Frieri’de esas anlatılan belki de trajik bir aşk hikayesi yerine, bilinmeyene duyulan korku ve yabancılaşmadır. Baladın pagan ve hıristiyan boyutunu düşünürsek olaylar daha farklı çatışmaları da gösterir. Hıristiyanlık öncesi dönemdeki inançların, olumsuz ve şeytani görüldüğü gibi bir yorumu da söyleyebiliriz.
Dinlemek isteyenler için:
|Kaynaklar:
- Aminson, H. (1877). “Bergatrollets frieri”. Bidrag till Södermanlands äldre kulturhistoria, på uppdrag af Södermanlands Fornminnesförening.
- Afzelius, Arvid August; Geijer, Erik Gustaf (1816)
3. Encyclopaedia Britannica, "Ballads", "Troll"
- Wikipedia, “Herr Mannelig”