Ahmet fotoğraf çekti.
Ahmet fotoğrafını çektirdi.
Ahmet kendi fotoğrafını çekti.
Ahmet’in fotoğrafı kendisi tarafından çekildi. Bu cümlede eylemi yapan ve eylemden etkilenen aynı kişi olduğu için dönüşlü.
Ayşe’nin fotoğrafı kocası tarafından çekildi. Burada ise eylemin kimin tarafından yapıldığı
belli olmasına rağmen edilgen çatılı.
Fotoğraf çekilmek, fotoğraf çektirmek
anlamında kullanılırsa yanlış bir kullanım olur ama yukarıdaki örneklerdeki gibi kullanılırsa anlam ve dil bilgisi açısından doğru olur.
Fotoğraf çekinmekte de sıkıntı yok ama
kulağa hoş gelmiyo. Onun kullanımı artmaz ama fotoğraf çekilmek daha da yaygınlaşır.
Edit:
Buket Hanım birlikte fotoğraf çektirebilir miyiz?
Buket Hanım fotoğraf çekilebilir miyiz?
İlk cümlede fotoğrafımızı başkası çekecek anlamı var. İkinci cümlede fotoğrafımızı ben veya başkası çekecek anlamı var.
İlk dört paragrafınız doğru. Aynı şeyleri ifade ediyoruz. Ama beşinci paragrafta “çekinmek” ifadesi yanlış. Fotoğraf çekinmek diye bir kullanım Türkçede yok.
Son cümlede ise “Buket Hanım birlikte fotoğraf çektirebilir miyiz?” ifadesi doğru. Kesinlikle doğru kullanım bu. Ancak “Buket Hanım fotoğraf çekilebilir miyiz?” cümlesi yanlış olur.
Doğru kullanımları şöyle yazayım:
-Ben çekmişsem; “ fotoğraf çektim”.
-Başkası çekmişse; “fotoğraf çektirdim”.
-Sen: Fotoğraf çektin.
-Sen: Fotoğraf çektirdin.
-O: Fotoğraf çekti.
-O: Fotoğraf çektirdi.
-Biz: Fotoğraf çektirdik.
-Siz: Fotoğraf çektirdiniz.
-Onlar: Fotoğraf çektirdiler.
Temel kullanımlar bunlar. Bunun dışında “Ayşe’nin fotoğrafı kocası tarafından çekildi.” ifadesi doğru. Veya “yemek yendi, fotoğraf çekildi” gibi kullanımlar da doğru. Ancak fotoğraf çekilelim veya çekinelim (bu zaten hepten yanlış) ifadeleri yanlış olur dilbilgisi açısından.
Dil bilgisi uzmanı sayılmam, ama tam olarak neye karşı çıkıldığını anlamıyorum.
Böyle bir fiil var. Dilimizde de dönüşlü fiil diye bir yapı var. Fiilin dönüşlü formuna niye ‘böyle bir şey yok, yanlış’ falan diyoruz anlamadım
Bu fiili özellikle seçip bu formuna yanlış dememizin sebebi nedir? Koşmak fiilini alıp ‘onun şimdiki hali diye bir şey yok’ demek gibi geliyor bana bu muhabbet
Valla o kadar açıklama yazmama rağmen anlaşılmadıysa söyleyecek bir şey yok. Çok açık. Diyorum ki “fotoğraf çekilelim” veya “fotoğraf çekinelim” diye bir kullanım Türkçede yok. Bu kadar basit.
Karşı çıkmak değil mevzu. Forumda yanlış bir şeyi düzeltmek hata mı oldu anlamadım. Böyle bir fiil var demekle yukarıda yazdığım kullanım doğru olmuyor ne yazık ki. Ben de biliyorum böyle bir fiil var, ama o fiilin nasıl kullanılması gerektiği de bellidir. Fotoğraf çekinmek diye bir kullanım olabilir mi?
Çünkü yanlış. Ve son zamanlarda en çok da sosyal medyada yanlış kullanıla kullanıla doğru zannediliyor.
Ben de uzman değilim ama Türkçede fena sayılmam. Burası edebiyat forumu. Çok bariz yanlışlar da yapılmasın artık. Ayrıca ben kimseye “neden böyle hatalı yazdın” şeklinde tepki göstermedim. Sadece doğrusunu belirttim. Neden rahatsız oldunuz anlamadım.
Hocam çünkü “koşmak fiilinin gelecek çekimi yoktur” gibi bir şey söylüyorsunuz. Bu konuda da oldukça netsiniz. Retorik bir soru değil benimki, neden spesifik bir fiil ve çekim ikilisini kenara ayırıp bu yoktur diyoruz bunu gerçekten anlamıyorum. Neden spesifik bir fiil seçip dönüşlü formunun olmayacağına karar verdik ben burdayım
Hocam benim ne dediğim açık. Siz öyle dediğimi zannediyorsanız bu sizin sorununuz elbette. Ben de tam olarak neye karşı çıktığınızı anlamıyorum. Yoruma açık bir konu değil ki bu. Ben diyorum ki fotoğraf çekinmek diye bir kullanım yok Türkçede. Nedir burada anlamadığınız şey?
Spesifik bir fiil seçmedim. Alper beyin paylaşımı vardı, ben de yorum yapmıştım, sonra @Tobizume arkadaş cevap verdi, konu buraya kadar normal bir şekilde geldi. Ta ki siz dahil olana kadar. Belli ki yukarıdaki iletileri okumadan gelip dahil oldunuz.
Hocam yanlış anlatıyorum kendimi galiba, retorik bir soru değil benimki; gerçekten anlayamıyorum neden “fotoğraf çekmek” birleşik fiilini dönüşlü fiil formunda kullanamadığımızı.
Benim gözümde ben kendi fotoğrafımı çekersem (selfie ya da deklanşör/zamanlayıcıyla, hatta belki başkasının vasıtasıyla) “fotoğraf çekinmiş” olurum gibi geliyor. Neden böyle olmasın, bu yanlış olsun, benim anlamadığım kısım bu. Bunu siz söylediğiniz için de size soruyorum. Yukarıdaki mesajları okudum ama anladığım kadarıyla bu durum irdelenmemiş.
Yani “başkasına fotoğraf çektirirseniz çekindim denmez çektirdim denmeli” diyebilirsiniz bu bence mantıklı. Ama fotoğraf çekinmek diye bir şey komple niye yok bu kafama yatmadı
Gerçi başkasının eliyle kendi fotoğrafını çeken kişi de çekinmiş olabilir ama bu çok su götürebilecek bir konu katılıyorum
Hahah, bunu hanımla gezerken yapıp “fotoğraf çekiştik eki eki” demişliğimiz var gerçekten de.
Fiilleri kafamıza göre duruma uygun forma sokabilmemiz lazım gibi geliyor bana da; ama bilmediğim bir şey ya da gözden kaçırdığım bir detay varsa da öğrenmek isterim şahsen
İnternette bakındım biraz bir kaç yerde daha rastladım benzer sözlere, ama konuyu düzgün açıklayan görmedim. Yoktur deyip kestirip atmış denk geldiğim insanlar. Açıkçası çok da derin araştırmadım belki ben kaçırmışımdır.
Bu fiiller sonradan türetildiği için insanlara garip geliyor ve kabul etmiyorlar. Başka bir nedeni yok.
Dilimizin özelliği gereği dilimizdeki tüm eklerle çeşitli kombinasyonlar yapabiliriz. Kimisi tutar kimisi tutmaz. Bu halkın kanaatine kalmış bir şey.
Bu millet binlerce yıl boyunca sistematik bir eğitim almamasına rağmen dil bilgisinde çok az bozulma var. Orhun Yazıtları’nda olan dil bilgisini hâlâ kullanıyoruz. Halkın kullanımını dikkate almak gerekir.
Valla hocam benim açımdan bir sorun yok. İstediğiniz gibi kullanabilirsiniz @Tobizume ile beraber . Mesela bir takım elbise diktirdiğiniz zaman da elbise dikindim dersiniz .
Selfieyi siz çektiğiniz zaman fotoğraf çekmiş (veya selfie çekmiş) olursunuz. Selfie çekindim diyor musunuz?
Ha şunu da belirteyim, “fotoğraf çekildik” diyenleri bir nebze anlayabilirim her ne kadar yanlış olsa da. Çünkü “pastalar yendi fotoğraflar çekildi” cümlesindeki çekildi ifadesi bu kişileri yanlış düşünmeye sevk etmiş olabilir. Ama “çekinmek” ne yahu? . Bu, kökten yanlış.
Neyse, dediğim gibi siz bildiğiniz gibi kullanın. Sonuçta öğretmeniniz değilim size ceza vereyim . Yukarıda “anlamadığım şey” dediniz ya, anlamayışınız belki de konuyu iyi bilmemenizdendir. Ama günümüzde bunun da bir önemi yok artık.
Hayır, ancak kendimi dikersem şayet dikindim diyebilirim. Bu da bence yanlış olmaz ama takdir edersiniz ki nadir bir durum, kulağa yabancı gelmesi doğaldır diye düşünüyorum.
Bazen diyorum, anlamadım problemi Selfie ya da fotoğraf çektiğim de doğru olur yanlış olmaz ki Yani yıkandığım zaman kendimi yıkamışımdır. Ama yıkanmış da olurum. Burda öne sürdüğünüz problemi göremiyorum, bunlar birbirini dışlayan ifadeler değiller gibi geliyor bana
Yani hocam iyi bilmediğim konu gökten kucağımıza düşen bir ‘fotoğraf çekinilmez‘ kararıysa bence bir problem yok. Kurumun birinde birileri ipe dizmiş der geçerim. Fakat dil dediğimiz şey genelleme gücü sayesinde dildir. Şimdi durduk yerde rastgele görünen bir formu uygulayamacağımız söylenen bir fiil nerden çıktı diye insan bir şaşırıyor
Tabi ki siz de herhangi bir şeyi açıklamak zorunda değilsiniz. Ama bu tarz bir tartışmada bulununca kendimi Argument Clinic skecinde gibi hissediyorum. Çok da uzatmanın anlamı yok o halde eğer durumu açıklayasınız yoksa, ‘sizin diliniz size benim dilim banadır’ der hayatımıza devam ederiz
Hocam böyle uzman gibi görünmeyeyim ve bu gökten de düşmedi ama Türkçenin kuralları var. Ha kimse kurallara uyarak konuşmak zorunda değil elbette. Bu başka. Yine kural manyağı gibi de görünmek istemem, ama bu “çekinmek” aşırı yanlış bir kullanım. Çekinmek kelimesinin TDK’deki anlamları şöyle:
Saygı, korku, utanma vb. duygularla bir şeyi yapmak istememek, kaçınmak:
"Karşı karşıya oturup yalnız kaldığımız zaman göz göze gelmekten çekindiğini de hissettim." - Peyami Safa
2. nesnesiz - Bir şey sürünmek: Sürmeler çekinmiş bir kadın. (Kopyala yapıştır yaptım burada).
Yani çekinmek fiilini fotoğraf ile birlikte kullanmanız için hiçbir neden yok. Halk içinde son zamanlarda böyle bir kullanım gelişmiş olabilir ancak bu doğrudur anlamına gelmiyor. Üstelik bu benim kişisel fikrim değil. TDK’de de böyle bir kullanım yok, konuya hakim kişiler de böyle söyler. Şöyle açıklamak belki faydalı olur:
-Fotoğraf çekmek: Asıl fiil budur. (Poz ver, fotoğrafını çekeyim).
-Fotoğraf çektirmek: Başkasına bilerek bu işi yaptırmak. (Vesikalık fotoğraf çektirdim).
-Fotoğrafı çekilmek: Başkası tarafından irade dışı veya habersizce yapılan iş. (Habersizce fotoğrafım çekilmiş). (Esas karışıklık şuradan kaynaklanıyor sanırım )
Özçekim (selfie), birlikte fotoğrafımızı çekelim, üçüncü kişi çekecekse fotoğrafımızı çektirelim tarzı ifadeler doğrudur.
Sonuç olarak fotoğraf çekinelim veya fotoğraf çekilelim ifadeleri yanlıştır hocam.
Not: Neyse, yemek hazırlamam lazım , kalın sağlıcakla.
Teşekkürler açıkladığınız için. Ama burda birleşik fiili ayırıp değerlendiriyoruz gibi geliyor bana. TDK’da ‘fotoğraf çekmek’ için ayrı bir giri var. Yani burada fiil ‘çekmek‘ değil, ‘fotoğraf çekmek’ olmalı.
Birleşik fiilleri ayırıp ikinci yarısı farklı bir şey demek, öyle olmaz demek bana çok ters geliyor hocam. TDK öyle diyorsa TDK kendisiyle çelişiyor demektir. Yani aynı mantıkla ‘başına gelir’ de diyemeyiz bence. Çünkü ‘gelir’ para girdisi demektir. Başına gelen şeylerdendir falan demeliyiz. Çok da olmadı bence.
Mantıklı bulmadım bunu. TDKnın açıklanamaz işlerinden biri mi acaba bu da
Hocam o yönden bakıyorsanız eğer, fotoğraf çekmek TDK’de deyim olarak ifade edilmiştir. “Fotoğraf makinesiyle görüntü tespit etmek”. Tam olarak bu şekildedir. Hatta hatırladığım kadarıyla Bilim ve Sanat Terimleri Sözlüğü içerisinde terim anlam olarak “fotoğraf aygıtıyla fotoğraf elde etmek” şeklinde geçmektedir. Başına gelir de bir deyimdir. Bu şekilde kullanılır.
Valla hocam ben kalıplaşmış birleşik fiildir diye düşünmüştüm. Gerçi sanırım bu iki grup birbirini dışlamıyor, kesişim kümeleri var. Bu da o kümede.
Ama yine de sonucu değiştirmiyor bence, neden deyimi ikiye bölüp ikinci kısmının anlamı başka, öyle olmaz diyoruz? Kaçınmak anlamındaki “çekinmek” nasıl tartışmaya dahil oluyor?
Selfie ya da fotoğraf çektiğim de doğru olur yanlış olmaz ki 